Giảm thiểu rủi ro do chứng chóng mặt ở người già

Giảm thiểu rủi ro do chứng chóng mặt ở người già. Làm thế nào để giảm thiểu rủi ro do chứng chóng mặt ở người già gây ra.

Chóng mặt có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng với người cao tuổi (NCT) thì không được xem thường. Chóng mặt sẽ làm mất thăng bằng, ngồi dậy, đứng lên rất khó khăn đôi khi gây nên sự cố bất thường (ngã). Bệnh thường xảy ra lúc nửa đêm về sáng. Chóng mặt là một triệu chứng của nhiều bệnh, hay gặp nhất là do rối loạn tiền đình, vì vậy, NCT cần biết để phòng ngừa.

Nguyên nhân gây chóng mặt ở NCT

Có nhiều nguyên nhân gây nên chóng mặt, trong đó rối loạn tiền đình (RLTĐ) là nguyên nhân hàng đầu gây chóng mặt ở NCT. RLTĐ có rất nhiều nguyên nhân: như tuần hoàn kém (rối loạn tuần hoàn não hay thiểu năng tuần hoàn não), thay đổi thời tiết, ngộ độc (ngộ độc thực phẩm), nhiễm khuẩn. Đối với rối loạn tuần hoàn não thường do xơ vữa động mạch, nhất là động mạch cảnh làm cho lượng máu đi lên não bị hạn chế và cũng rất có thể bị xơ vữa cả động mạch não. Xơ vữa thành động mạch chủ yếu do gốc tự do tác động vào thành động mạch, nhất là động mạch não, tổ chức não bộ (được cấu tạo trên 60% là lipid) nên càng dễ tổn thương do gốc tự do. Ngoài ra, RLTĐ còn gặp do bệnh tăng huyết áp hoặc ngay cả bệnh huyết áp thấp. Các bệnh u não, u tiểu não, u dây thần kinh số 8 hoặc thoái hóa cột sống cổ cũng gây nên RLTĐ.

Xơ vữa động mạch vành – nguyên nhân gây ra chứng chóng mặt

Biểu hiện chóng mặt ở NCT

Chóng mặt có khi chỉ thoáng qua nhưng đôi khi kéo dài hàng giờ, hàng ngày, thậm chí lâu hơn và kèm theo buồn nôn, nôn, sợ ánh sáng, sợ tiếng ồn. RLTĐ là bệnh dễ lặp đi, lặp lại nhiều lần trong một năm. Chóng mặt sẽ làm mất thăng bằng, ngồi dậy, đứng lên rất khó khăn, đôi khi gây nên sự cố bất thường (ngã), đặc biệt là NCT. Bệnh thường xảy ra nhất là lúc nửa đêm gần sáng, khi tỉnh dậy không ngồi lên được do hoa mắt, chóng mặt, buồn nôn và có thể nôn. Người bệnh thấy lao đao, choáng váng, loạng choạng, mất thăng bằng, nếu cố ngồi dậy để đi có thể bị ngã hoặc dúi dụi xuống đất. Nếu cố đi có thể bị ngã và gây nên các sang chấn ở tay, chân, đầu, mặt, thậm chí gây chấn động não. Khi thay đổi tư thế, buồn nôn tăng lên làm cho người bệnh rất sợ trở mình hoặc ngồi dậy. Nếu bệnh nhẹ thì chỉ thoáng qua nhưng nếu nặng thì không thể thay đổi tư thế được, buồn nôn và nôn nhiều.

Làm gì để phòng chóng mặt?

Khi xuất hiện chóng mặt, buồn nôn, cần cho các thành viên trong gia đình biết càng sớm càng tốt và nên nằm nghỉ, giữ nguyên tư thế, không nên ngồi dậy và đặc biệt không cố đi lại. Nếu chóng mặt nhiều, buồn nôn hoặc nôn nhiều thì người nhà nên cho người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất để được khám và cấp cứu càng sớm càng tốt. Sau khi đã hết chóng mặt, buồn nôn thì người bệnh cần được khám chuyên khoa để xác định rõ nguyên nhân giúp cho điều trị có hiệu quả hơn. NCT nên đi khám bệnh định kỳ, đặc biệt là những người đã mắc bệnh RLTĐ, xơ vữa động mạch, tăng mỡ máu. Những người bệnh nếu tiền sử có các bệnh về tim mạch (tăng huyết áp hay huyết áp thấp, xơ vữa động mạch…) thì rất cần khám chuyên khoa tim mạch để được điều trị phối hợp. Nếu nguyên nhân chóng mặt do RLTĐ thì hiện nay, Tây y có nhiều thuốc điều trị hiệu quả. Người bệnh khi dùng thuốc cần tuyệt đối tuân thủ chỉ định của thầy thuốc, không tự động đổi thuốc hoặc tự động thay đổi liều dùng hoặc tự ý ngưng không dùng thuốc, cũng không được tự mua thuốc về điều trị. Ngoài ra, cần vận động cơ thể thường xuyên, nhẹ nhàng nhưng đúng động tác tùy theo sức khỏe của mình và quan trọng hơn là tùy theo loại bệnh tật mà bản thân mình đang gặp phải. Cần có chế độ dinh dưỡng hợp lý cho NCT để không tăng mỡ máu hoặc hạn chế tăng mỡ máu. Khi đã mắc bệnh RLTĐ thì trong gia đình luôn có một số thuốc cần thiết mua theo đơn của bác sĩ khám bệnh để sử dụng khi cơn chóng mặt, buồn nôn tái phát.

PGS.TS.TTƯT. Bùi Khắc Hậu

Giảm thiểu rủi ro do chứng chóng mặt ở người già

Chóng mặt thường xuyên ở người cao tuổi

Chóng mặt thường xuyên ở người cao tuổi.Có thể là dấu hiệu của các bệnh tuổi già. Cần nhưng chóng đi khám để biết được nguyên nhân và hướng điều trị.

Chóng mặt gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng người cao tuổi (NCT)  chiếm tỉ lệ cao hơn cả. Chứng chóng mặt hay xảy ra lúc thức giấc trong đêm hoặc sáng sớm lúc mới ngủ dậy, đặc biệt khi thay đổi tư thế (nghiêng trái, nghiêng phải). Hiện tượng này có thể thoáng qua nhưng hầu hết lặp lại nhiều lần và kéo dài làm ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe.

Do rối loạn tiền đình

Chóng mặt khi thay đổi ở hầu hết là do rối loạn tiền đình. Tiền đình là một bộ phận quan trọng của tai (gọi là ốc tiền đình), nằm ở sau màng nhĩ thuộc ốc tai (hai bên) có vai trò trong việc giữ thăng bằng tư thế, dáng bộ và các phối hợp các động tác khác của cơ thể như cử động mắt, đầu và thân mình.

Có rất nhiều nguyên nhân gây nên hội chứng tiền đình (HCTĐ) như: tuần hoàn kém (rối loạn tuần hoàn do thiếu máu, hoặc tăng huyết áp hoặc huyết áp thấp), thời tiết thay đổi đột ngột và bất thường, ngộ độc độc tố hay ngộ độc hóa chất (hóa chất diệt cỏ, hóa chất diệt côn trùng DDT), ngộ độc thực phẩm (do hóa chất hoặc do độc tố vi khuẩn, vi nấm), viêm tai xương chũm mạn tính, dây thần kinh tiền đình bị tổn thương hoặc dùng một số thuốc như kháng sinh nhóm Aminoglycosis (Streptomycine), thuốc lợi tiểu, thuốc giảm đau. Bên cạnh đó có một số yếu tố thuận lợi khác như: tuổi tác càng cao, béo phì, thiếu máu (gây rối loạn tuần hoàn máu), thường xuyên ở trong tình trạng căng thẳng thần kinh (áp lực công việc, mâu thuẫn nội bộ, stress…), ngồi làm việc lâu trước máy tính, môi trường sống không thuận lợi (ô nhiễm, sống chật chội, nhiều tiếng ồn…), nghiện rượu, sinh hoạt tình dục không điều độ (quá nhiều) và thời tiết thay đổi liên tục, bất thường là một trong những yếu tố (hoặc có sự kết hợp) làm xuất hiện hội chứng rối loạn tiền đình.

Nhiều nhà chuyên môn cũng đề cập đến rối loạn tiền đình có thể do thoái hóa cột sống cổ, tổn thương dây thần kinh số VIII, do u não hoặc do rối loạn thần kinh trung ương (tai biến mạch máu não), hội chứng migraine cột sống thân nền, động kinh, xơ cứng rải rác…

Triệu chứng của rối loạn tiền đình

Rối loạn tiền đình thường xảy ra vào lúc nửa đêm gần sáng, khi tỉnh dậy không ngồi lên được hoặc do thay đổi lạnh – nóng đột ngột (đang ở trong phòng có máy điều hòa, đi ra khỏi phòng), gây nên hoa mắt, chóng mặt, có thể kèm theo buồn nôn và nôn. Thường nôn khan, nôn ra mật xanh, mật vàng. Người lao đao, choáng váng, mất thăng bằng nếu cố dậy để đi có thể bị ngã hoặc dúi dụi xuống đất và có thể bị sang chấn, thậm chí gãy xương gặp ở NCT sức khỏe quá yếu. Đáng lưu ý nhất là cơn chóng mặt khủng khiếp, nhất là khi thay đổi tư thế, nghĩa là nghiêng người từ trái qua phải hoặc ngược lại là chóng mặt, buồn nôn, cho nên người bệnh chỉ muốn nằm im một tư thế, nhắm nghiền hai mắt. Hoa mắt, chóng mặt, mất thăng bằng, buồn nôn, nôn, nếu nhẹ thì thoáng qua, nếu nặng có thể kéo dài vai ba tiếng đồng hồ hoặc lâu hơn nữa là vài ba ngày, nếu không được điều trị kịp thời.

Vì vậy, khi lên cơn rối loạn tiền đình, người bệnh nên chọn tư thế nằm cho thích hợp (nghiêng trái hay nghiêng bên phải hoặc nằm ngửa), tránh thay đổi tư thế. Nên tránh ánh sáng chói như ánh sáng mặt trời, ánh sáng đèn hoặc tránh tiếng động mạnh (nhạc, trống, máy hàn), bởi vì tất cả các loại đó đều làm cho người bệnh hết sức khó chịu và có nguy cơ bệnh tăng nặng thêm. Để chẩn đoán bệnh rối loạn tiền đình, người bệnh cần đi khám. Tùy theo sự mô tả của người bệnh về tình trạng bệnh mà bác sĩ sẽ có định hướng trong việc cho làm thêm các xét nghiệm gì và những can thiệp gì về cận lâm sàng thích hợp, ví dụ xét nghiệm máu lúc đói để biết chỉ số cholesterol toàn phần, cholesterol thấp (LDL-C). Nếu nghi là xơ vữa động mạch có thể nội soi động mạch; nội soi tai, mũi, họng, xoang (bệnh về tai, mũi, họng, xoang). Nếu nghi là u não, những vấn đề về ốc tiền đình, tai biến mạch máu não thì có thể chụp cắt lớp vi tính (CT), cộng hưởng từ (MRI).

Khi nghi ngờ bị hội chứng tiền đình nên làm gì?

Khi nghi ngờ bị bệnh rối loạn tiền đình thì nên đi khám ở chuyên khoa tai, mũi, họng hoặc chuyên khoa thần kinh. Đi khám bệnh sẽ biết được nguyên nhân rối  loạn tiền đình. Trên cơ sở chẩn đoán tìm ra nguyên nhân sẽ giúp cho việc phòng bệnh dễ dàng và thuận lợi hơn. Nếu đã mắc chứng rối loạn tiền đình một lần rồi thì sẽ làm cho tần suất xuất hiện giảm dần đi và hy vọng sẽ khômg tái diễn. Nếu do bệnh về tai, mũi, họng, xoang, huyết áp thì cần điều trị bệnh một cách nghiêm túc. Nếu bị bệnh về thoái hóa đốt sống cổ thì cần điều trị theo đơn của bác sĩ khám bệnh trực tiếp cho mình. Thuốc tây y dùng để điều trị bệnh rối loạn tiền đình hiện nay rất đa dạng. Tuy vậy, dùng thuốc gì để điều trị cho có hiệu quả là việc làm của bác sĩ khám bệnh, người bệnh không tự chẩn đoán bệnh và không tự động mua thuốc để điều trị.

Lời khuyên của thầy thuốc

Ngoài việc dùng thuốc, người bị rối loạn tiền đình vận động cơ thể một cách thường xuyên, nhẹ nhàng, đều dặn nhưng đúng động tác, chỉ nên kéo dài từ 5 – 10 phút mỗi một lần tập là vừa, không nên tập kéo dài thời gian.  Khi đã bị viêm mũi họng, xoang cần vệ sinh răng miệng, họng hàng ngày như: đánh răng sau khi ăn, trước khi đi ngủ và sau khi ngủ dậy và nhỏ nước muối sinh lý hàng ngày vào mũi để làm sạch mũi do hít thở không khí có kèm theo vi sinh vật có hại. Cần có chế độ sinh hoạt điều độ cả về tinh thần và vật chất. Cần sống thoải mái, giảm ưu tư phiền muộn bằng hình thức sinh hoạt câu lạc bộ, xem sách, báo, xem TV. Cần có chế độ ăn uống hợp lý, hợp vệ sinh, uống đủ lượng nước hàng ngày và tránh uống nhiều bia, rượu.

PGS.TS. BÙI KHẮC HẬU

Chóng mặt thường xuyên ở người cao tuổi